ANTONİNLER ÇEŞMESİ
Ama en özeli sanırım suyu bugün de akmakta olan ANTONINLER çeşmesi, M. S. 160-180 yılları arasında Marcus Aurelius zamanında Roma İmparatorluğu'nun büyüklüğünün ispatı olarak yapılmış. M.S. 500 yılında yaşanılan depremde yıkılmış ve toprak altında kalmış. 7 farklı renkte taş ve Afyon mermeri kullanılmış. Suyla buluştuklarında ışık oyunları yarattığı söyleniyor. 28 m. uzunluğunda, 9 m. yüksekliğindeki yapının tamamı tanrı Dionysos'a (şarap, bağbozumu, coşku, tiyatro tanrısı) ithaf edilmiş. Çeşmenin nişlerinde yer alan iki heykel Dionysos'a ait.birinci ve altıncı nişte bulunan Dionysos heykelleri bütün olarak bulunmuş. Bu iki nişin dışındaki nişlere, diğer yapılardan edinilen heykeller yerleştirilmiş. Heykellerin orjinallerini Burdur Arkeoloji Müzesinde göreceğiz.
Antoninler çeşmesinde uygulanan sifon ve ters basınç sistemi (Birleşik kaplar kanunu ve yer çekimi basıncına dayanıyor.) suyun açık bir kanal yerine kapalı borularla derin bir vadiyi, engeli aşarak karşı taraftaki yüksek bir noktaya yer çekimi gücüyle taşınmasını sağlayan hidrolik mühendislik yöntemi. Suyun kendi kendine yukarı akabilmesi için tek kural, çıkış deposunun yüksekliği, giriş deposunun yüksekliğinden her zaman daha düşük olması gerekiyor. Aradaki bu küçük seviye farkı boru içindeki sürtünme kayıplarını yenerek suyun kesintisiz akmasını sağlıyor.
Hadrian Çeşmesinden Detaylar
HADRİANUS ÇEŞMESİ, M.S. 129-132 yılları arasında Roma imparatoru Hadrianus anısına Sagalassos'un ilk Roma şövalyesi Tiberius Cladius Piso'nun vasiyeti üzerine yapılmış. Çeşmenin yaklaşık yüksekliği 17-20 m'yi bulmakta. İki katlı yapısıyla Antoninler çeşmesinden yaklaşık 10 m. daha yüksek. Konum olarak Odeon binasına komşu. İki sütun arasında su yolu (havuz) bulunmakta. Kabartmalarda müzik, edebiyat ve şiir gibi birçok sanata ilham olmuş tanrıça kabartmalarını görmek mümkün. Kabartmaların dokuzu yerinde.
Tiyatrosu, 1600 m. yükseklikte 9000 kişilik. Manzarası çok güzel fakat restorasyon çalışmalarına başlanmamış. Bu sebeple bize içeri girmek çok güvenli gelmedi. Ayrıca giriş şeritler çekilerek zaten englellenmiş. Fakat tiyatronun dayandığı yamacı tırmanarak tepeye ulaşmak mümkün.
NEON KÜTÜPHANESİ
Neon Kütüphanesi, M. Ö. 1. yy'da yapılmış Dor stili çeşmenin hemen yanındaki Kütüphane, Titus Flavius Severianus Neon tarafından babasının onuruna yapılmış. İçerideki nişlerin içinde papirus ruloları ve parşömenler olduğu düşünülmekte. Zemindeki mozaik desenleri ve nişleri bina kapalı olduğu için pencereden görmemiz mümkün oldu.
Hem bayram sebebiyle hem de henüz yaz başlamadığı için Sagalassos antik kenti saat 17:00'de kapanmıştı. Ayhan'la ben, son kalan ziyaretçilerin sadece ikimizin kaldığını farketmedik. Sessizliğin sesini dinledik. Manzarayı doya doya seyrederek aşağıya indik. Otele döndüğümüzde otelin saunasına ve havuzuna girip yorgunluk attıktan sonra, yemek için restoranına indik. Otel hakkında bilgi vermek gerekirse, çok temiz, güleryüzlü insanların hizmet ettiği sıcacık bir atmosferin olduğu bir mekan. Yemekten sonra üst katında çayınızı, kahvenizi ya da bir kadeh içkinizi sömine karşısında içebileceğiniz bir barı da var. Bu katta kullanılan dekoratif eşyalar, bir zamanlar otelin sahipleri tarafından kullanılmış, anılar taşıyan eşyalar... Odamızın penceresinden Akdağ'ın karlı ve sisli manzarası da muhteşemdi. Fotoğraflarını buraya koyacağım ama fotoğraflar çıplak gözün gördüğü etkiyi vermiyor.
KİBYRA
Ertesi gün, kahvaltı sonrası Kibyra'ya gitmek üzere yola çıktık. Geldiğimiz Burdur yolu üzerinden değil, bir süre Antalya yolunu takip edip, Bucak'tan Gölhisar Kibyra yoluna saptık. Bu arada yol boyunca daha çok gezilecek antik kentlerin olduğunu da gördük.
Kibyra, hızlı atların ve kahraman savaşçıların (gladyatörlerin) kenti olarak biliniyor. Konum olarak Burdur/Gölhisar'ın 7 km içerisinde, dağlık bölgeye kurulmuş. Şehrin tarihi M.Ö. 300'lü yıllara dayanıyor. Strabon'a göre kentin yerlileri aslen Lidyalı. İlk yerleşimlerin kökeni Geç Tunç Çağına ve Luvi halkına dayanıyor. Heredot'a göre bölge adı Kabalis (Kabalia) olarak biliniyor. M.Ö. 5.-7.yy'da ilk yerleşim yerleri göl çevresinde olmuş.
ODEON
Gladyatörlerin savaştığı 11.bin seyirci kapasiteli antik tiyatrosu var. Antik çağdan günümüze kadar gelen dünyada bilinen en büyük Odeon, müzik dinletilerin yapıldığı bir müzik evi, mahkeme binası, kent meclisi ve tiyatro binası olarak kullanılmış. Üstü kapalı imiş. 3500 kişi kapasiteli. Orkestra bölümünün zemininde renkli mermer plakalardan yapılmış Medusa tasviri bulunuyormuş. Ama kışın üstü çakıl taşlarıyla kapatıldığı için biz göremedik. (Bir daha gitmek farz oluyor artık.) Kötü ruhlara karşı koruduğuna inanılıyor. Tıpkı nazar boncuğu gibi.
NEKROPOL
Kibyra, askeri gücü yüksek bir kent. Kent merkezine çıkan yolda nekropol yolu üzerinde lahitler var. Anıt mezarlar, Helenistik döneme ait. Varsılların ve yoksulların ölü gömme şekli kentin sosyal yapısı hakkında bilgi veriyor. Bazilikanın güney bölümündeki odalarda rahip mezarları olduğu düşünülüyor. Sporcular ve gladyatörlerin mezarları kentin girişinde bulunuyor. Helenistik dönemden Roma dönemine kadar ölüler yakılarak (kremasyon) defnedilmiş. Küller pişmiş toprak kaplara konulmuş, Oda mezarlarına ya da nişlere yerleştirilmiş, bazilika yerleşkesinde görmek mümkün. Bazilikanın kırmızı tuğladan yapılmış yer döşemeleri göz alıcı. Tiberus sayesinde, deprem sonrası kent tekrar ayağa kaldırılmış.
Biz antik kente yukarıdaki merdivenli yoldan çıkarak giriş yaptık. Kibyra, Roma İmparatorluğu'nun Anadolu'da tek antlaşma yaptığı kentmiş. Tarım, demircilik, çömlekçilik, seramik, kakmacılık (Burdur Arkeoloji Müzesinin ikinci katında sergileniyor.) ve at yetiştiriciliği ile ünlenmiş.
KİBYRA ROMA HAMAMI, M.S. 6. ve 7. yy'da gelişmiş su ve ısıtma sistemine sahip bir hamam yapısı. Hamamın hem kadınlar hem de erkekler tarafından kullanıldığı düşünülüyor.
Agora ve Ana Cadde
AGORA ve ANA CADDE, Şehrin sosyal ve ticari merkezi olan 3 teraslı geniş agora, 800 m. uzunluğundaki ana cadde kentin planlı yapısını göstermekte. Agoranın sağında ve solunda korint sütunlar var. Agoranın batısındaki kapalı bölümler, depremlerle çökmüş. Doğu bölümüne sonradan eklemeler yapılmış.
Kibyra Tiyatrosu
Anıtsal çeşmenin yapısı, yuvarlak planlı. Hem sosyalleşmek hem de şehrin su ve kanalizasyon ihtiyacını karşılamak üzere yapılmış. Sütunlarla taşınan konik bir çatıya sahip anıtsal çeşmenin, Kibyra kentinin önemli ve nadir bir yapısı olduğu belirtiliyor. Agoranın 3. terasında ortaya çıkarılmış. Roma döneminde M.S.23 yılında deprem sonrasında planlanıp inşa edilmiş. Daire formunda iki havuzdan kentin dört farklı yönüne su dağıtımını sağlıyor.
STADİON
Kuzey-Güney doğrultusunda uzanmakta. Batı yanı eğimli araziye oturtulmuş. 21 oturma sırası neredeyse hiç bozulmamış. Doğu tarafındaki sıralar dağılmış durumda. Atletizm ve gladyatör dövüşlerinde kullanılmış.
Son olarak iki noktayı da ilave etmem gerek. Sagalassos ve Kibyra kentlerini gezdikten sonra bilgilerimizi pekiştirmek için Burdur Arkeoloji Müzesini gezmek şart. Heykellerin, kabartma/rölyeflerin orjinallerini görmek çok etkileyici. Ayrıca bir önerim de Doğa tarihi müzesini de gezi programına almanız. Müze olarak kullanılan bina 19.yy'ın sonlarında yapılmış Kavaklı Rum Kilisesiymiş. 2016 yılında aslına uygun olarak restore edilmiş. Doğu-Batı yönünde, taş ve bağdadi tekniğinde (ahşap üzerine 1-2 cm aralıklarla yatay olarak çakılan çıtaların üstüne sıva vurulması şeklinde yapılır.) 3 nefli inşa edilen, ahşap sütunlu ve ahşap yapı tekniğinde yapılmış bina örneklerinin en iyilerinden. Kemerli bir tavana sahip, inşa edildiği tarihte ahşap bir çan kulesine sahip olduğu bilinmekte. Binanın üst kısmında ise kafesli bir bölüm bulunmakta...
Suyu çekilmiş olsa da, bembeyaz kumları griye dönse de Salda gölü de yakın. Görmeden gelmeyin.
